UCHWAŁA Nr 19 - 2002/2003
SENATU SZKOŁY GŁÓWNEJ GOSPODARSTWA WIEJSKIEGO
W WARSZAWIE

z dnia 24 lutego 2003 r.

Senat Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego zwraca się do Pana Marka Borowskiego Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej oraz do P.T. Przewodniczących wszystkich klubów i kół poselskich o podjęcie inicjatywy uchwały Sejmu o ustanowieniu roku 2004 Rokiem Władysława Grabskiego.

Uzasadnienie

1. Bezpośrednią okazję do podjęcia tej inicjatywy stwarzają następujące okoliczności: 19 grudnia 2003 roku mija 80-rocznica powołania gabinetu W. Grabskiego, gabinetu wielkiej reformy walutowo-pieniężnej. 28 kwietnia 2004 roku mija 80-rocznica powołania Banku Polskiego, jego niezależnej Rady

i polskiej złotówki. 7 lipca 2004 roku mija 130-rocznica urodzin W. Grabskiego.

2. Wybitny Polak Profesor Władysław Grabski, dostępując tego publicznego, zasłużonego wyróżnienia, raz jeszcze może oddać usługi naszemu Krajowi. Przykładem niezwykłego życia, postawy służby i pasji działania na rzecz dobra wspólnego, wielkością osiągnięć, może dla nas współczesnych stanowić źródło inspiracji w dążeniu do tego, co najszlachetniejsze w życiu publicznym. Był On bowiem wybitnym mężem stanu, działaczem społecznym i uczonym oraz człowiekiem wielkiego serca i umysłu, jednym z kilku najwybitniejszych Polaków okresu przedwojennego. Według opinii Jemu współczesnych, Grabski to ''ten z jednej bryły rzeźbiony człowiek, który się nie da podzielić na polityka

i na uczonego, tworzył równolegle łańcuchy faktów pozytywnych w dziedzinie politycznej i społeczno-gospodarczej oraz w dziedzinie dokonań badawczych i pedagogicznych''. Niżej przedstawione, wybrane dane z jego życia, w pełni potwierdzają powyższe twierdzenia.

3. Władysław Dominik Grabski urodził się 7 lipca 1874 roku w rodzinie ziemiańskiej w Borowie nad Bzurą, w łowickiem. W latach 1883-1892 chodził do V Gimnazjum Filologicznego w Warszawie, gdzie brał czynny udział w działalności kółek samokształceniowych. W okresie liceum jako wolny słuchacz chodził słuchać wykładów takich profesorów jak A. Mahrburg, L. Krzywicki i E. Abramowski. W latach 1892-1894 w Ecole des Sciences Politiques (Szkole Nauk Politycznych) w Paryżu odbywał studia w zakresie finansów, prawa, ekonomii politycznej i historii najnowszej. Wykładowcami byli wybitni uczeni (Albert Sorel, Leon Say) oraz mężowie stanu. Jego praca dyplomowa nosiła tytuł : ''O sądzie sejmowym 1828 r. w Królestwie Polskim''. Był dobrym studentem i ukończył szkołę z odznaczeniem honorowym. Prawie jednocześnie, bo w latach 1893-1895, studiował historię na Sorbonie, gdzie otrzymał dyplom ukończenia studiów historycznych. Po odbyciu w latach 1895-1896 rocznej praktyki rolniczej w Woli Trębskiej w powiecie gostynińskim wyjechał do Niemiec, gdzie w latach 1896-1897 odbywał studia rolnicze na Uniwersytecie w Halle pod kierunkiem prof. Maerkera. Dzięki studiom zagranicznym W. Grabski posiadł odpowiednią wiedzę i przygotowanie do badań w zakresie ekonomii politycznej, finansów, prawa, historii i rolnictwa. Trzy pierwsze napisane przez niego artykuły dotyczyły zagadnień rolnictwa francuskiego i niemieckiego. W 1897 roku wrócił z powodu śmierci ojca do kraju i zajął się rodzinnym majątkiem. Został dzierżawcą majątku Gosławice i administratorem majątku rodzinnego Borów. Ziemie te stały się dla niego poligonem doświadczalnym w dziedzinie stosowania nowych metod gospodarowania i organizacji pracy chłopów. Rozpoczął wielką, szeroko zakrojoną pracę społeczną i naukową w dziedzinie gleboznawstwa, melioracji, statystyki i doświadczalnictwa rolniczego. Tworzonym organizacjom chłopskim nadawał często postać spółdzielczą. Jak sam o sobie powiedział: ''W ten sposób zajęcie sprawą włościańską było od samego początku (1900 roku) jedną z nici przewodnich moich prac naukowych i społecznych''.

4. Lista osiągnięć Grabskiego w zakresie pracy społecznej jest długa i wielce wymowna. W 1899 r. W. Grabski założył pod Kutnem rolniczą stację doświadczalną, instytucję naukową o charakterze społecznym, drugą tego typu w Królestwie Polskim po Sobieszynie, czym zapoczątkował swoją działalność społeczną. Zorganizował ją ''o własnych siłach okolicznych rolników''. W roku 1901 Grabski założył ''zbiorową placówkę melioracyjną'', czyli fabrykę spółdzielczą dren pod Kutnem o nazwie ''Spójnia''. W 1903 r. powołał do życia drugie w Polsce chłopskie kółko rolnicze ''Jutrzenka'' w Bocheniu pod Łowiczem. W latach trzydziestych Grabski zauważy, że do Bochenia zjeżdżały wycieczki zagraniczne, aby zwiedzić wzorcową wieś. Tamże powołał do życia także jedną z pierwszych w kraju spółdzielnię mleczarską. W 1904 r. zorganizował i przez pewien czas prowadził Towarzystwo Melioracyjne w Warszawie, które z czasem się rozwinęło i odgrywało istotną rolę w rozwoju melioracji w całym kraju. W roku następnym (1905) zorganizował pierwsze w zaborze rosyjskim udziałowe, spółdzielcze, chłopskie Powiatowe Towarzystwo Rolnicze w Łowiczu i przez pewien czas kierował jego działalnością. W łowickiem zakładał także kasy spółdzielcze dla chłopów. Finansowo wspierał okoliczne szkoły rolnicze, a w rodzinnym Borowie utrzymywał nielegalną szkołę dla miejscowych dzieci. W latach 1901-1906 pełnił funkcję sekretarza Sekcji Rolnej Towarzystwa Popierania Przemysłu i Handlu z siedzibą w Warszawie. Przyczyniło się ono do rozwoju szeregu towarzystw rolniczych, a szczególnie do powstania w 1907 r. Centralnego Towarzystwa Rolniczego.

5. W dziedzinie politycznej przeszedł W. Grabski ewolucję od młodzieńczych fascynacji socjalizmem przez współpracę z obozem narodowej demokracji do stanu bezpartyjnego, poczynając od 1920 r. W latach 1905 - 1912 trzykrotnie był posłem do Dumy Rosyjskiej. W ramach koła polskiego postawił sobie za cel poprawę sytuacji ekonomicznej obywateli polskich, a w szczególności rolników. Z racji na swą działalność polityczną był więźniem niemieckim i rosyjskim. W swym testamencie politycznym, napisanym w 1935 r. ''Idea Polski'' podkreślał: ''my Polacy bardzo dużo czasu i energii poświęcamy na walkę z sobą, nie potrafimy solidarnie, ponad podziałami politycznymi i ideowymi, współpracować dla rozwiązywania trudnych problemów wynikających z naszego cywilizacyjnego opóźnienia''.

6. W pracy na stanowiskach administracji państwowej dążył do stworzenia podstaw samodzielności gospodarczej i sprawnego funkcjonowania instytucji państwowych. W latach 1919-1922 był posłem do Sejmu Ustawodawczego.

W okresie od 13 grudnia 1919 do 20 listopada 1920 r. pełnił funkcję ministra skarbu. Stanął wówczas wobec trudnego zadania szukania środków na finansowanie wojny polsko-sowieckiej. Równocześnie prowadził prace nad ujednoliceniem systemu monetarnego w całym kraju (marka polska).

23 czerwca 1920 roku powierzono mu obowiązki premiera; pozostawał na tym stanowisku do 24 lipca tegoż roku. W czasie największej ofensywy Armii Czerwonej doprowadził do powołania Rady Obrony Państwa, która odegrała wówczas niezwykle ważną rolę. Gabinet W. Grabskiego ustąpił 24 lipca

1920 r., kiedy musiano powołać rząd jedności narodowej z W. Witosem na czele z racji na trudną sytuację na froncie. W latach 1921-1922 był Komisarzem Nadzwyczajnym do spraw repatriacji Polaków wracających z ZSRR, a równocześnie - dyrektorem Polsko-Amerykańskiego Komitetu Pomocy Dzieciom. 17 grudnia 1923 r. prezydent S. Wojciechowski postawił Grabskiego na czele rządu pozaparlamentarnego, oddając mu równocześnie tekę ministra skarbu. Rząd składający się z fachowców miał jednak oparcie głównie w endecji i socjalistach. Wówczas jako premier i minister W. Grabski dokonał gruntownej walutowo-skarbowej reformy. Powołał niezależny od rządu Bank Polski. Program naprawczy miał zasadnicze znaczenie dla rozwoju gospodarczego Polski przed II wojną światową oraz w zbiorowej pamięci Polaków stał się symbolem udanych reform.

7. Po odejściu z rządu w 1925 r. W. Grabski zajął się niemal wyłącznie pracą naukową. Przez dwie kadencje był rektorem Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego, profesorem zwyczajnym i kierownikiem katedry polityki ekonomicznej. W naszej Uczelni napisał System socjologii wsi, powołał do życia Instytut Socjologii Wsi i pierwsze w Europie Roczniki Socjologii Wsi, stając się ojcem polskiej socjologii wsi. Założył też Sekcję agronomii społecznej, która okazała się być drugą tego typu instytucją w Europie. Wcześniej, jako dyrektor Biura Pracy Społecznej, kierował pracami i był głównym autorem pierwszych roczników statystycznych, uwzględniających dane z wszystkich zaborów (za lata 1913-1915). W latach 1928-1934 stał na czele Towarzystwa Ekonomistów i Statystyków Polskich. Był ponadto członkiem założycielem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, prezesem Rady Naukowej Państwowego Instytutu Kultury Wsi, członkiem Rady Naukowej Międzynarodowego Instytutu Rolniczego w Rzymie, członkiem Czechosłowackiej Akademii Rolniczej w Pradze, członkiem Międzynarodowego Towarzystwa Statystycznego, członkiem Towarzystwa Badania Zagadnień Międzynarodowych, członkiem redaktorem Instytutu Społecznego, wiceprezesem Centralnego Towarzystwa Rolniczego, dyrektorem Biura Pracy Społecznej w Warszawie oraz prezesem Towarzystwa Nauczycieli Szkół Średnich i Wyższych. Był autorem około 150 prac, z których wiele do dziś zachowało w pełni swoją wartość. Odegrał ważną rolę w dziedzinie ekonomii, bankowości, nauk politycznych, agronomii społecznej, historii wsi i socjologii wsi.

8. W. Grabski już za życia spotkał się z wyrazami uznania. Był odznaczony Wielką Wstęgą: Orderu Orła Białego, Orderu Korony Rumuńskiej, Holenderskiego Orderu Oranje Nassau, Włoskiego Orderu Maurycego i Łazarza, Czeskosłowackiego Orderu Białego Lwa, Orderu Piusa XI, Orderu Estońskiego Krzyża Wolności.

9. W. Grabski, absolwent uczelni zagranicznych, reprezentuje w Polsce postawę łączenia wierności własnemu dziedzictwu kulturowemu z otwartością wobec świata zewnętrznego. Czymkolwiek się zajmował, zarówno w polityce jak w pracach naukowych starał się tworzyć w kraju warunki, aby dorównać standardom rozwoju występującym w Europie i świecie.

10. Wyrażamy przekonanie, że Uchwała Sejmu RP o roku Władysława Grabskiego, podjęta na sesji jesiennej br., zwróci uwagę społeczeństwa na tę wybitną postać naszej historii najnowszej i przyczyni się do utrwalenia w świadomości społeczeństwa nie tylko jej dorobku, ale także do popularyzacji i ugruntowania szczególnie cennych wartości w życiu publicznym.

Prof. dr hab. Tomasz Borecki

Przewodniczący Senatu Akademickiego

Rektor

Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego